List o zachowywaniu hymnów (= EpHymn)

(1108-1113)

Początek listu Stefana, drugiego[1] opata Cîteaux o zachowywaniu hymnów

[1] Brat Stefan, drugi sługa[2] Nowego Klasztoru, pozdrawia swoich następców.

[2] Ogłaszamy synom świętego Kościoła, że te hymny, które zostały ułożone przez świętego arcybiskupa Ambrożego, przywieźliśmy je z Kościoła w Mediolanie, gdzie są śpiewane, na to miejsce, czyli do Nowego Klasztoru; [3] na gruncie wspólnej narady z naszymi braćmi[3] doszliśmy do porozumienia, że odtąd przez nas i wszystkie następne pokolenia będą śpiewane tylko te hymny i żadne inne, [4] gdyż właśnie te ambrozjańskie[4] hymny nakazał nam śpiewać nasz święty ojciec i nauczyciel Benedykt w swojej Regule, którą my w tym miejscu, z największym zaangażowaniem[5], zdecydowaliśmy się wypełniać.

[5] Dlatego nakazujemy wam na mocy Bożego i naszego autorytetu, aby nigdy nie ośmielać się lekkomyślnie zmieniać lub usuwać integralności świętej Reguły, którą na tym miejscu widzicie ustanowioną i dostosowaną, z nie małym trudem; [6] przeciwnie, jeszcze bardziej jawiąc się jako miłośnicy, naśladowcy i przekaziciele zamiaru wyżej wspomnianego ojca naszego, zachowacie te hymny nienaruszone.

[7] Tutaj list kończy się szczęśliwie. Amen.

Monitum do „Biblii świętego Stefana” (= MonBibl)

(1109)

[1] Księga ta została ukończona w roku 1109 od Wcielenia się Pana, pod zarządem Stefana, drugiego opata klasztoru cysterskiego.

[2] Brat Stefan, opat Nowego Klasztoru, pozdrawia sługi Boże obecne i przyszłe.

[3] Mając intencję przepisania tegoż tekstu, spośród wielu kodeksów, które zebraliśmy z różnych kościołów, aby wyśledzić najbardziej autentyczny, natknęliśmy się na pewien kodeks bardzo różny od prawie wszystkich pozostałych.

[4] A dlatego że znaleźliśmy go bardziej kompletnego od innych, daliśmy mu wiarę i przepisaliśmy ten tekst, według tego, co znaleźliśmy w tym kodeksie.

[5] Zakończywszy przepisywanie, byliśmy niemało zdezorientowani z powodu niezgodności pomiędzy różnymi redakcjami, dlatego iż norma naucza, aby to, co zostało przetłumaczone z jedynego źródła prawdy hebrajskiej[1] i przez jednego tłumacza – czyli przez świętego Hieronima, którego niektórzy tłumacze pominęli, nasi zaś przyjęli - powinno być zgodne.

[6] Są również, poza tym, niektóre księgi Starego Testamentu, które zostały przetłumaczone przez tegoż samego naszego tłumacza nie z języka hebrajskiego, ale z języka chaldejskiego[2], dlatego że, jak pisze on sam we wprowadzeniu do Księgi Daniela, takimi je znalazł u Żydów; my zaś przyjęliśmy te księgi, jak również i inne, według ich tłumaczenia.

[7] Przez co, zaskoczeni niezgodnościami obecnymi w naszych kodeksach, które otrzymaliśmy od jedynego tłumacza, udaliśmy się do Żydów[3] ekspertów w Piśmie Świętym [8] i z wielką troską zadaliśmy im pytania, w języku romańskim, o wszystkie te fragmenty z Pisma Świętego, w którym znajdowały się wersety i urywki, które znaleźliśmy w wyżej cytowanym przykładzie, i które włączyliśmy już do naszej pracy, a których w wielu innych tekstach łacińskich nie znaleźliśmy.

[9] Oni, ukazując nam wiele spośród ich ksiąg i, w punktach, o które ich pytaliśmy, wyjaśniając nam w języku romańskim tekst hebrajski czy też chaldejski, nie znaleźli absolutnie urywków i wersetów, które były przyczyną naszej dezorientacji.

[10] Dlatego też, wierząc prawdzie hebrajskiej i chaldejskiej i wielu kodeksom łacińskim, które nie przytaczały tych fragmentów, ale we wszystkim zgadzały się z tymi dwoma językami, usunęliśmy wszystko to, co wydawało się zbyteczne, jak to jawi się w wielu punktach tegoż tomu, nade wszystko w Księgach Królewskich[4], gdzie odnaleziono większość błędów.

[11] Teraz jednakże, prosimy wszystkich tych, którzy będą czytali ten tom, aby nie umieszczać ponownie w tym dziele, w żaden sposób, tych urywków i wersetów zbytecznych.

[12] Istotnie, są wyraźne te punkty, gdzie znajdowały się błędy, ponieważ zdrapany pergamin nie ukrywa tego. Poza tym, z autorytetu Bożego i naszej wspólnoty, zabraniamy każdemu, kto by rościł sobie prawo do traktowania bez szacunku tej księgi, przygotowanej z wielkim trudem, notowania czegokolwiek, własną ungula[5], w tekście lub na marginesie.

List do mnichów z Sherborne (= EpSherb)

(1122-1133)

            [1] Turstinowi[1], czcigodnemu opatowi z Sherborne[2], oraz wspólnocie jemu powierzonej przez Boga[3], brat Stefan, sługa wspólnoty z Cîteaux życzy, aby lękano się Chrystusa z miłością, i aby miłowano go z bojaźnią[4].

[2] Zadaniem listu jest mówić z nieobecnymi tak, jak gdyby byli obecni i jednoczenie w komunii miłości tych, którzy są rozłączeni przez dystans. Dlatego też, skoro jesteście naszymi kośćmi i naszym ciałem[5], proszę was o cierpliwość w znoszeniu mnie przez chwilę, gdy piszę te kilka linijek tekstu[6].

[3] Byłem waszym mnichem[7] i tylko z moją laską przeprawiłem się przez morze[8], ażeby poprzez mnie, najmniejszego spośród was[9], najmniej znaczącego spośród was, Pan ukazał bogactwo swego miłosierdzia[10] i zaprosił was do naśladowania mnie[11].

[4] On bowiem, jako źródło żywe, napełnił naczynie puste[12], tak, jak Jemu się podobało[13], ażebyście wy, którzyście byli lepsi z powodu waszego najświętszego pochodzenia[14], mieli odwagę wytrwać z mocą w życiu monastycznym i ufać w pomoc Pańską.

            [5] Istotnie, ja, który wyszedłem sam i ubogi z mojej ziemi[15], teraz bogaty[16] i z czterdziestoma zastępami[17], postępuję radośnie drogą wspólną wszelkiemu ciału[18], oczekując pewnie zapłaty obiecanej robotnikom, pracującym wiernie w winnicy[19].

            [6] Dlatego też apeluję do waszej miłości, ażebyście kontynuowali angażowanie się w postęp w cnotach, według waszej sławy, która doszła aż do nas, a kontynuując postęp z dobrego ku lepszemu[20] i pozostając mocni w stałości autentycznego życia monastycznego, żebyście nie zaprzestali zachowywać w sercu i w ciele[21], aż do śmierci[22], czystości i pokory, poświęcając się z wszelkim zapałem umiarkowaniu[23], z miłością, aby zasłużyć na oglądanie Boga nad bogami[24]. Amen.