BERNARDO
DI CHIARAVALLE,
Apologia all’Abate
Guglielmo
Inizio del discorso contro le superfluità
"VIII. 16. Si dice, ed è vero, che i santi padri che istituirono la vita monastica affinché seguendola molti si salvassero, attenuarono il rigore della Regola rendendola praticabile anche ai deboli, non però distrussero la Regola. Lontano da me il credere che essi abbiano o prescritto o concesso tante vanità e superfluità quante vedo in parecchi monasteri. Mi stupisce infatti che sia potuta crescere fra i monaci nel mangiare e nel bere, nel vestire e nel dormire e nelle cavalcature e negli edifici un’intemperanza così grande, che dove maggiore è la ricercatezza, il piacere, la prodigalità, lì si dice che l’ordine vien meglio osservato, lì si pensa che sia maggiore la religione. Ecco infatti che la parsimonia si stima avarizia; la sobrietà si crede austerità; il silenzio si reputa tristezza. La rilassatezza viceversa si chiama discrezione, lo spreco liberalità, la ciarla affabilità, la buffoneria gaiezza, la mollezza nel vestire e il fasto delle cavalcature decoro, la raffinatezza nei letti lindura, e quando ci prestiamo vicendevolmente queste superfluità, si parla di carità. Ma una tale caritàdistrugge la carità e una tale discrezione mette in iscompiglio la discrezione."
(BERNARDO DI CHIARAVALLE, Trattati, Apologia all’Abate Guglielmo, 1° vol., a cura di F. Gastaldelli, Scriptorium Claravallense Fondazione di Studi Cistercensi, Milano 1984, pp.187-189)
Testo latino:
Incipit contra superfluitates
"VIII. 16. Dicitur, et veraciter creditur, sanctos Patres illam vitam istituisse et, ut in ea plures salvarentur, usque ad infirmos Regulae temperasse rigorem, non Regulum destruxisse. Absit autem ut credam tantas eos, quantas vídeo in plerisque monasteriis, vanitates ac superfluitates praecepisse vel concessisse. Miror etenim unde inter monachos tanta intemperantia in comessationibus et potationibus, in vestimentis et lectisterniis, et equitaturis, et construendis aedificiis inolescere potuit, quatenus ubi haec studiosius, voluptuosius atque effusius fiunt, ibi ordo melius teneri dicatur, ibi maior putetur religio. Ecce enim parcitas putatur avaritia, sobrietas austeritas creditur, silentium tristitia reputatur. Econtra remissio discretio dicitur, effusio liberalitas, loquacitas affabilitas, cachinnatio iucunditas, mollities vestimentorum et equorum fastus honestas, lectorum superfluus cultus munditia, cumque haec alterutrum impendimus, caritas appellatur. Ista caritas destruit caritatem, haec discretio discretionem confundit."
(BERNARDO DI CHIARAVALLE, Trattati, Apologia all’Abate Guglielmo, 1° vol., a cura di F. Gastaldelli, Scriptorium Claravallense Fondazione di Studi Cistercensi, Milano 1984, pp.186-188)